Enflasyon Nedir? Ne Zaman Açıklanır?

Ekonomi biliminin en popüler kavramlarından biri enflasyondur. Enflasyonun bu kadar sık duyulmasının en önemli sebeplerinden biri ise günlük hayatı ve vatandaşı da etkiliyor olmasıdır. Bir ülkedeki fiyatları ve alım gücünü belirleyen başlıca faktör olan enflasyonun hesaplanmasında birçok farklı kalem dikkate alınır ve enflasyon oranı, belirli periyotlarla vatandaşa açıklanır. Peki, ülke ekonomisini doğrudan ilgilendiren enflasyon ne demektir ve enflasyon ne zaman açıklanır?

Enflasyonun Tanımı ve Ekonomideki Önemi

Enflasyon; bir ülkedeki genel mal ve hizmet fiyatlarının, belirli dönemlerde sürekli ve istikrarlı bir şekilde yükseldiğini göstermek için kullanılan ekonomik terimdir. Bir ekonomideki artış istikrarının oranı az veya çok olsa dahi 0’dan büyük her oran, o ekonomide enflasyon olduğunu gösterir. Enflasyonun ekonomideki önemi ise mal ve hizmet fiyatlarındaki artışın; alım gücü, üretim maliyeti ve hayat pahalılığı gibi konularda etkili olmasıdır. Enflasyona karşı bu konularda iyileştirme yapılamaması durumunda ülke ekonomisinde problemler ortaya çıkabilir.

Enflasyonun Temel Unsurları ve Sebepleri

Enflasyonu yaratan unsurlar ve sebepler oldukça geniş bir kapsamda değerlendirilebilir. Çünkü enflasyonun çok fazla etkeni ve sebebi vardır. Fakat başlıca sebep genellikle para arzındaki artış olarak kabul edilir. Bunun yanında ülke para biriminin yabancı para birimleri karşısında değer kaybetmesi de büyük bir etkendir. Özellikle maliyeti dövizle karşılanan sektörlerde maliyet artışı doğması ve bu artışın fiyatlara yansıtılması, enflasyona yol açan bir durumdur. Bunlara ek olarak ülkedeki ekonomi idarelerinin benimsediği para politikasını, yetersiz üretim kapasitesini, fiyat artış beklentilerini ve doğal afet gibi durumları da enflasyonun sebeplerine örnek olarak gösterebiliriz.

Enflasyon Türleri Nelerdir?

Enflasyon, farklı enflasyon türlerinin birbirleri ile etkileşime girmesi sonucunda da artış gösterebilir. Söz konusu enflasyon türlerini ise talep enflasyonu, maliyet enflasyonu ve beklenti enflasyonu şeklinde sıralayabiliriz.

Talep Enflasyonu (Demand-Pull Inflation) Nedir?

Talep enflasyonu, para arzının artmasına bağlı olarak artan talep sonucunda ortaya çıkan enflasyon türüdür. Genellikle gelir seviyesinin arttığı ekonomik büyüme dönemlerinin ardından ortaya çıkan talep enflasyonunun sebebi; geliri artan tüketicilerin, üretilen ve ithal edilen mal ve hizmetlere daha fazla talep göstermesidir. Üretim ve ithalat hacimlerinin bu talebi karşılayamaması, talebi karşılamak amacıyla hacimlerin artırılması, bunun devamında üretim ve personel maliyetlerinin artmasıyla birlikte söz konusu artışların fiyatlara yansıması, talep enflasyonunun oluşma sürecidir.

Maliyet Enflasyonu (Cost-Push Inflation) Nedir?

Maliyet enflasyonu veya arz enflasyonu, üretim ve ithalat maliyetlerinin artması sebebiyle ortaya çıkar. Başta ham madde ve işçi maliyetleri olmak üzere birçok kalemde tüketici taleplerinden bağımsız bir şekilde artış görülebilir. Örneğin temin edilen üretim madde ve malzemelerindeki fiyat artışı, üretici firmaların vergilerindeki artışlar, personel ücretlerindeki sürekli artış ve ithal mallar için kur yükselişi, maliyet enflasyonunun sebepleri arasındadır.

Beklenti Enflasyonu (Inflation Interia) Nedir?

Beklenti enflasyonu, enflasyon beklentisi, yerleşik enflasyon veya enflasyon ataleti gibi farklı isimlendirmeleri olan bu enflasyon türü, enflasyonun geçmişte sürekli yükseldiği ekonomilerde ortaya çıkar. Yakın geçmişte enflasyonun sürekli artmış olması, üreticide gelecekte de yüksek enflasyon beklentisi oluşturur. Bunun karşısında üretici, olası enflasyondan olumsuz etkilenmemek için fiyatları artırır. Bu artışın sebebi yüksek enflasyon beklentisi iken enflasyon beklenenden daha düşük seviyelerde olursa ortaya beklenti enflasyonu durumu çıkar.

Enflasyon Nasıl Hesaplanır?

Enflasyon hesaplamasında üretim ve tüketim yönelimleri dikkate alınır. Tüketim tarafı için TÜFE, üretim tarafı için ise ÜFE verileri kullanılır. Enflasyonu tespit etmek için baz yıl ile içinde bulunulan cari yıl arasındaki fiyat değişimlerinin oranına bakılır. Söz konusu değişim için ise ağırlıkları ihtiyaçlar doğrultusunda belirlenmek üzere temel ürün ve hizmetlerden oluşan bir sepet hazırlanır. Sepetin cari ve baz yılı arasındaki değişim oranı, enflasyon oranı olarak kabul edilir. Enflasyon hesaplamalarında kullanılan formül genellikle şöyledir:

• (Cari Yıl Sepetinin Maliyeti / Baz Yıl Sepetinin Maliyeti) x 100

Şimdi, enflasyonun göstergeleri olan TÜFE ve ÜFE ile ilgili detaylara bakalım.

Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ve Hesaplanma Yöntemi

Tüketici Fiyat Endeksi veya kısaca TÜFE, belirli ürün ve hizmetlerin belirli bir dönem aralığındaki nihai satış fiyatlarında yaşanan değişimi gösteren ekonomi metriğidir. Hesaplanma süreci ise şu şekilde ilerler:

1. Ortalama bir tüketici ailenin ihtiyaç duyabileceği temel ürün ve hizmetlerden oluşan bir sepet hazırlanır. Sepette genel olarak gıda, sağlık, barınma, eğitim ve giyim gibi temel ihtiyaçlara dayalı ürün ve hizmetler yer alır.
2. Tüketici harcamalarına göre her bir ürün ve hizmet için ihtiyaç ve önem boyutu tespit edilerek ağırlık oranları belirlenir.
3. Ülke genelindeki satıcılardan, belirlenen ürün ve hizmetlerin perakende satış fiyatları alınır.
4. Alınan fiyat verileri, sepetteki ürün ve hizmetler için belirlenen ağırlık oranları doğrultusunda hesaplanır.
5. Hesaplama dönemindeki sepet maliyeti ile baz alınan dönemin sepet maliyeti arasındaki değişim oranı hesaplanarak TÜFE bulunur.

Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) ve Hesaplanma Yöntemi

ÜFE veya Üretici Fiyat Endeksi, temel ürün ve hizmetlerin üretici tarafından belirlenen fiyatlarındaki dönemsel değişimi gösteren metriktir. TÜFE ile arasındaki temel fark, ÜFE’nin vergi ve diğer kalemler eklenmeden önceki toptan fiyatları içermesidir. Ayrıca günümüzde ölçüm ÜFE değil, Yİ-ÜFE (Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi) olarak adlandırılır. Geçmişte ÜFE ve TEFE (Toptan Eşya Fiyat Endeksi) olarak iki farklı kalem hesaplanırken günümüzde bu ikisini aynı anda karşılayan Yİ-ÜFE modeli kullanılır.

Yurt içi üretici fiyat endeksi hesaplama süreci de tıpkı tüketici fiyat endeksinde olduğu gibi ilerler. Oluşturulan ürün ve hizmet sepetine dair fiyatlar ülke genelindeki üreticilerden alınır ve cari dönem ile baz dönem arasındaki değişim oranı tespit edilerek Yİ-ÜFE hesaplanır.

Enflasyon Ne Zaman Açıklanıyor?

Enflasyon her ay ve her yıl açıklanan bir orandır. TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu), Türkiye’de bu görev için yetkilendirilmiş devlet kurumudur. Enflasyon açıklanma tarihleri ise döneme göre değişebilir.

TÜİK Aylık Enflasyon Açıklamaları

TÜİK, her ayın ilk birkaç günü içerisinde aylık enflasyon oranlarını açıklar. Genellikle her ayın 3’ünde bir önceki ayın enflasyon oranı açıklanır, fakat bu tarih bazen ileri veya geri çekilebilir.

TÜİK Yıllık Enflasyon Açıklamaları

TÜİK tarafından yıllık enflasyon açıklaması da her yılın başında yapılır. Bununla birlikte her ay açıklanan enflasyon oranları arasında hem açıklanan ayın bir önceki yıldaki aynı aya göre değişimi hem de yıllık değişimi bulunur.

Enflasyonun açıklanması ile ilgili “Enflasyon saat kaçta açıklanıyor?” sorusuna da cevap verelim. Açıklama belirlenen tarihlerde sabah saatlerinde, çoğunlukla da sabah saat 10.00’da yapılır.

Enflasyonun Etkileri Nelerdir?

Enflasyonun ekonomi üzerinde ciddi etkileri vardır. Bu nedenle enflasyonu risksiz seviyelerde tutmak hedeflenir. Enflasyonun düşüş ve yükseliş durumlarında etkileri farklıyken iş dünyasında yani üretici tarafında ve çalışanlar ile tüketici tarafında da farklı durumlar görülür.

Enflasyon Düşerse Ne Olur?

Enflasyonun düşmesi, alım gücünün artması anlamına gelir. Yani tüketiciler, temel ürün ve hizmetlere daha uygun fiyatlarla ulaşma imkânına sahip olur. Bu nedenle olumlu bir durum olarak kabul edilir. Fakat kısa sürede yüksek oranda düşüş yaşanması, talebi çok hızlı bir şekilde artırabileceği için düşüşün dengeli olması önemlidir.

Enflasyon Artarsa Ne Olur?

Enflasyonun artması, ülkedeki para biriminin değer kaybetmesi anlamına gelir. Değeri azalan para ise doğal olarak alım gücünü azaltır. Bu da temel ürün ve hizmetlere ulaşmayı pahalı hale getirir. Dolayısıyla enflasyon artışı, olumsuz sonuçlar doğuran bir durumdur.

Enflasyonun İş Dünyasına Etkileri

Enflasyonun iş dünyasındaki en önemli etkisi maliyetlerin artmasıdır. Üretim maliyetlerinin artması, üreticilerin kârını azaltır veya tamamen yok eder. Bu durumda üretici, satış fiyatında artışa gitmek zorunda kalır. Fiyatlardaki artış karşısında çalışanların gelir talebi artar ve bu da personel maliyetlerini yükseltir. Bunlara vergi artışı da eklenince iş dünyası enflasyondan ciddi bir şekilde olumsuz etkilenir.

Enflasyonun Çalışanlar Üzerindeki Etkisi (Alım Gücü ve Motivasyon)

Enflasyonun çalışanlar üzerindeki etkisi de büyüktür ve bu durum, ülke genelindeki ekonomik düzenin bozulmasına da sebep olur. Çünkü tüketici tanımı, bir ülkedeki herkesi tanımlar. Bununla birlikte çalışanlar, belirli bir gelir düzeyine sahip oldukları için fiyat artışlarından daha fazla etkilenirler. Hayat pahalılığı karşısında alım gücünün azalması, çalışanların iş motivasyonunu ve hayat kalitesini düşürür.

Çalışanların enflasyondan olumsuz etkilenmesini önlemek için alım güçlerini yani maaşlarını artırmak gerekir. Bununla birlikte enflasyon sepetinin en temel unsuru olan gıda ihtiyaçlarını karşılamak için de çalışanlara destek olunabilir. Ülkemizdeki yaygın uygulamalardan biri olan yemek desteği ile enflasyon ortamındaki çalışanların motivasyonu artırılabilir.

Siz de çalışanlarınıza gıda ve yemek desteği sunarak onların motivasyonunu artırmak istiyorsanız kullanıcılara önemli avantajlar sunan TokenFlex Yemek Kartı’nı tercih edebilirsiniz. Dijital yemek kartı TokenFlex ile çalışanlarınız hem gıda alışverişlerini avantajlı yaparlar hem de TokenFlex’in gıda dışı sektörlerdeki anlaşmaları doğrultusunda birçok indirim fırsatından yararlanırlar. Ayrıca bayram gibi bazı dönemlerde çalışanlarınıza TokenFlex Hediye Kartı vererek de çalışan memnuniyeti, motivasyon ve performans artışı elde edebilirsiniz.

Siz de firmanız adına %100’e varan vergi ve SGK prim muafiyetlerinin yanı sıra operasyonel kolaylık ve online bakiye yükleme gibi avantajlardan faydalanabilirsiniz. Tüm bu avantajlar için Koç Holding ve Token Finansal Teknolojiler çatısı altında hizmet veren TokenFlex’e hemen başvurun.